X
تبلیغات
امپراطوران آنلاین
سه‌شنبه 24 اسفند 1389 @ 01:42 ب.ظ

غذاهای چهارشنبه سوری، نشانی از فرهنگ تغذیه سالم میان ایرانیان

غذاهای چهارشنبه سوری، نشانی از فرهنگ تغذیه سالم میان ایرانیان است


پیشینه ی جشن چهارشنبه سوری



از دیرباز تا کنون، آتش در نزد ایرانیان از ارزش و جایگاه خاصی برخوردار بوده است و بیشتر جشن ها و آیین ها پیوند نزدیکی با آتش داشته و دارند.


برخلاف اعتقاد عربان که روز چارشنبه را نحس و بدیُمن می پنداشتند و این اعتقاد در آثار منوچهری دامغانی نیز راه یافته است، اما ایرانیان نه تنها این روز، بلکه هیچ روز و زمان دیگری را نحس نمی پنداشتند و بخصوص چارشنبه را «گاهِ کام و جشن» دانسته اند.

سوری به معنای سرخ است.



مراسم شب چهارشنبه سوری





در شب چهارشنبه سوری، به جز روشن کردن سه یا هفت کوپه آتش به یاد سه پند بزرگ ایرانیان، «اندیشه ی نیک»، «گفتار نیک»، و «کردار نیک» و یا هفت امشاسپند «هرمزد»، «وهومن»، «اردیبهشت»، «شهریور»، «سپندارمذ»، «خورداد» و «امرداد»، مراسمی ویژه ای نیز برگزار می شود مانند :

آتش افروزی بر فراز خانه ها و بلندی ها، خانه تکانی پیش از چهارشنبه سوری، خریدن آیینه و کوزه ی نو، خرید اسفند (اسپند دانه)، چراغانی، تهیه و خوردن آجیل هفت مغز، کوزه شکستن، فال گوش ایستادن، فال کوزه، ریختن آب قلیا و آب دباغ خانه به گوشه و کنار خانه، به صحرا رفتن در روز چهارشنبه سوری، تخم مرغ شکستن، شال اندازی، قاشق زنی، گره گشایی از بخت دختران با بستن قفل به گردن یا گوشه ای از چادر، نشستن روی چرخ کوزه گری، شکستن گردو، گفتن آرزوها به آب روان، فریاد زدن خواسته ها در چاه قدیمی، کمک خواستن از «چهارشنبه خاتون»، رنگ کردن خانه با گِل هایی به رنگ آبی و زرد، پختن آش ویژه ی چهارشنبه سوری و ...



مردم بخشی از  استان کرمانشاه، چهارشنبه سوری را جشن پیروزی کاوه ی آهنگر بر ضحاک می دانند و هر ساله به پاس این پیروزی در کوه های پیرامون شهر و روستا آتشی بزرگ برافروخته و با خواندن آوازهای گروهی و جشن و پایکوبی تا نیمه های شب بر گرد آتش می چرخند.


این جشن با «آب» نیز در پیوند است و در برخی نقاط، پریدن از روی نهر یا آوردن آب از چشمه توسط دختران و شکستن کوزه های آب دیده شده است.

در شیراز دختران و زنان از بامداد چارشنبه سوری تا پایان روز به آب تنی در چشمه ی کنار آرامگاه سعدی می پردازند و پسانگاه پسران و مردان آن را ادامه می دهند.



آجیل چهارشنبه سوری

آجیل چهارشنبه سوری  از ضروریات سفره ی شب چهارشنبه سوری می باشد .

در روایتی این آجیل از هفت نوع میوه ی خشک و برنج، عدس، خرسِه، نخود، تخمه ی آفتابگردان، تخمه کدوی بو داده، کشمش و گردو تهیه شده و در هر خانواده باید آن را تهیه می کرد و به نام هفت امشاسپند در سفره ی چهارشنبه سوری می گذاشتند. از این آجیل همه ی اعضای خانواده برای شگون و تندرستی می خوردند.



و در روایت دیگردر گذشته پس از پایان آتش افروزی خویشاوندان گرد هم آمده دانه های نباتی مثل تخم کدو

پسته-فندق-بادام -نخود-گندم و شاهدانه را که از ذخیره زمستان باقی مانده بود روی آتش بو داده و با نمک تبرک می دادند و می خوردند.

آنان براین باور بودند که هرکس از این مخلوط بخورد نسبت به دیگران مهربان تر می شود و کینه و رشک از وی دور میگردد.

اصطلاح نمک گیر شدن یا نان و نمک کسی را خوردن و در حق وی خیانت نورزیدن از همین باور سرچشمه گرفته است.



 آجیل و  دیگرغذاهایی که معمولا در چهارشنبه سوری مصرف می‌شود، نشان دهنده فرهنگ غنی تغذیه ایرانیان است.

 آجیل چهارشنبه سوری که حاوی دانه های روغنی است مواد پروتئینی مانند ویتامین B1، B2، نیاسین، اسید فولیک و مواد معدنی مانند کلسیم، فسفر، منیزیم، و روی و آهن را در خود دارد که هر کدام از این مواد مغذی در سلامتی و نشاط انسان نقش مهمی را بر عهده دارند.

قیسی که جزو آجیل چهارشنبه سوری است و قتی همراه بادام خام مصرف می شود برای قلب مفید است.

زیرا بادام خام فیتو کیمیکال دارد که همراه با زردآلوی خشک که سرشار از ویتامین ای و ث است  اکسیداسیون LDL  را کاهش می دهد.

۸ عدد زردآلوی خشک حاوی ۲ گرم فیبر، ۳ میلی گرم سدیم و ۳۲۵ میلی گرم پتاسیم است که مانع از  شکل گیری سنگ کلیه می شود.
موارد احتیاط:

آجیل بخورید، اما خام، کم نمک و محدود


مصرف آجیل‌های شور موجب بالا رفتن فشارخون چه در افراد سالم و چه در بیماران دیابتی می‌شود.


آجیل‌های بو داده فسادپذیرند و بو دادن آجیل طعم کهنگی آن را پنهان می‌کند؛ بنابراین مغزها را به صورت خام خریداری کنید و هر بار به مقدار مصرف بو دهید.

از خرید مغزهای پوست‌کنده اجتناب کنید؛ چراکه این مغزها با توجه به راحتی مصرفشان زیاد میل می‌شوند و این امر می‌تواند سبب افزایش دریافت انرژی و اضافه وزن شود.

نگهداری طولانی‌مدت آجیل، تغییرات شیمیایی و اکسیداسیون خفیف چربی‌ها را در پی داشته و موجب بوی کهنگی و طعم نامطلوب آجیل می‌شود؛ بنابراین آجیل را در اندازه‌ای بخرید که در دو هفته عید مصرف شود.

در صورتی که روی مغزهای آجیل سوراخ‌هایی مشاهده کردید از مصرف آنها بپرهیزید؛ چراکه در داخل سوراخ‌ها لارو حشرات به صورت کرم‌هایی به اندازه دانه برنج وجود دارد.

از مصرف مغز گردوی سیاه شده در داخل آجیلتان اجتناب کنید. سیاه شدن گردو عمدتا به دلیل رشد کپک‌ها و قارچ‌هایی است که می‌توانند با ترشح سموم خطرناک توکسین برای سلامت مخاطره‌آمیز شوند.

قاشق زنی:


مراسم قاشق زنی که تقریبا در همه ی سرزمین های ایرانی برگزار می شود بدین گونه است که مردم و بعضا کودکان کاسه و قاشق را به هم کوبیده و در پشت در پنهان می شوند و صاحبخانه نیز تخم مرغ یا  آجیل چهارشنبه سوری-شیرینی-شکلات و نقل یا پول می دهد. داخل کاسه می گذارد. قاشق زنان  اغلب خود را  می پوشانند.


آش چهارشنبه سوری


تبیان زنجان

منبع تصویر


پختن آش چهارشنبه سوری از دیگر رسومی است که در این شب انجام می شود.


در تهران قدیم، زنان با حبوباتی که از راه قاشق زنی گردآوری کرده  بودند آشی می پختند و باور داشتند که این آش باعث تندرستی است.


در بین ترکمنان بجنورد از این شب به نام «چارشنبه ی سنگین» یاد می شود و در این شب بین همسایگان و آشنایان، آش  و نان روغنی و آبگوشت پخش می کنند.


چهارشنبه سوری در روستاهای مازندران: در روستاهای مازندران، در شب چهارشنبه سوری آشی می پزند که از هفت نوع بنشن (حبوبات) و هفت جور سبزی و نیز هفت ترشی تهیه می شود و به آن «آش هفت ترشی» می گویند و بعضی جاها آن را «آش گزنه» یا «کال چهارشنبه آش» می نامند. 


 آش انواع بسیار مختلفی دارد و معمولا تمام آش ها شامل حبوبات، غلات، سبزیجات و لبنیاتی مثل کشک یا دوغ هستند بنابراین با توجه به دارا بودن بسیاری از مواد غذایی آش می تواند منبع بسیار مفیدی از نظر تامین ویتامین، پروتئین و مواد مغذی مورد نیاز بدن باشد که هم اکنون در برنامه غذایی ایرانیان وجود دارد.

در زیتون می خوانیم که در آشها رشته نریزیم جون برای سلامتی مضر است.


شال انداختن:

آنچه در شال به شال انداز از طرف صاحبخانه هدیه می شود نشانه های مختلفی دارد.

اگر در شال نان باشد نشانه نعمت است.

شیرینی نشانه شیرین کامی و شادمانی

انار نشانه کثرت اولاد

گردو نشانه طول عمر

بادام و فندق نشانه استقامت و بردباری

کشمش نشانه پربارانی سال نو

سکه نقره نشانه سفید بختی



منابع:

سلامت نیوز

آریا بوم

ماهنامه ساناز و سانیا -اسفند ۸۹

نجات آب کشاورزی